İlginizi Çekebilir
Basmacı Hareketi Nedir?
  1. Ana Sayfa
  2. İnceleme & Araştırma

Dünyaya Yön Veren Müslüman Filozoflar

Dünyaya Yön Veren Müslüman Filozoflar
+ -

Müslüman Filozoflar, önce çevresine baktı insan, sonra gökyüzüne. Anlamaya çalıştı her şeyi. Var olanların kaynağı neydi, neydi tüm evrenin var olma nedeni? En temelde bu gayretle ortaya çıktı felsefe. Düşünmek bu yoldaki ilk adımdı. Uçsuz bucaksız okyanus kıyısında atılan ilk adım gibi küçük, ama ona temas etmek adına bir o kadar da mühim. İlk adımı kim attı bilinmez, ancak Antik Yunan’da verdi ilk olgun meyvelerini felsefe. Aristolar, Platonlar, Sokratesler ve niceleri. Dünyanın geleceğine nizam vermek adına ürettiler fikirlerini. Demokrasi, aristokrasi, teokrasi…. Bir etki alanı içerisinde ilerledi felsefe. Antik Yunan’dan esen bu rüzgar kendine zemin kurmuş. Dünya, tesir etmeye başlayan İslam medeniyetiyle tanışmıştır. Bu tanışma oldukça önemlidir. Çünkü bu bütünleşme tarihe yön verecek Müslüman filozofların ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır.

Kindi

İlk İslam filozofu olarak kabul edilen Kindi, felsefeden tıbba, matematikten psikolojiye, kimyadan musikiye kadar çok çeşitli alanlarla ilgilenmiş bir İslam filozofudur. İlgilendiği her alanda eser vermiştir. Gelecek nesillere zengin bir ilim ve felsefe literatürü bırakmıştır. Aynı zamanda İslam felsefesinde önemli bir felsefi akım olarak görülen Meşşai Okulu’nun da kurucusu kabul edilir. Orta Çağ Avrupası’nda Alchindus olarak tanınan Kindi, Latince’ye çevrilen eserleriyle tanındı ve dünyaca ünlü filozoflar arasında görülmüştür.

İbn Bacce

İslam dünyasının batı ucunda(Endülüs) yetişen ilk Müslüman filozof olarak tarihe geçen İbn Bacce rasyonalist bir düşünür olarak tanınır. Mantık, matematik, geometri ve tıp gibi çeşitli alanlarla ilgilenmiştir. Aristo ve Farabi’nin felsefik anlayışlarından ziyadesiyle faydalanmıştır. Kuran’daki akıl ve düşünceye dair ayetler üzerinde çalışmalar yaptı. Akıl onun için oldukça önemliydi. Bu nedenle de sağlam ve kesin bilginin ancak akılla kazanılabileceğini ileri sürdü. Bu düşüncesinde ileri giderek mutluluğa kavuşmanın da akıl ile mümkün olacağını savunmuştur. Ahlak üzerindeki düşüncelerini de akıl ile temellendirmiştir. Filozofun üstün ve ilahi bir insan olduğunu söyler. Ona göre filozof, her daim akli olanı ve en doğru olanı yapar.

Gazali

İslam tarihindeki en bilinen düşünürler arasında yer alan Gazali, savunduğu görüşleri kadar filozoflara yönelttiği eleştirilerle de tanınır. Tasavvuf anlayışıyla erken yaşlarda tanışması onun felsefi düşünceye uzaklaşması riskini ortaya çıkartmış olsa da felsefe, fıkıh ve kelam ile ilgili konularda araştırmalar yapmıştır. Ayrıca özümsenecek bir gerçek arayışından geri durmamıştır. Kırk yaşına kadar çeşitli ilim dallarında derinleşerek pek çok fırka hakkında ciddi araştırmalar yapmıştır. Ancak bu alanların kendisini tatmin etmediğini ve aradığı gerçeği bulamadığını görünce tasavvufu daha derinden incelemeye başladı. Onun filozofları en çok eleştirdiği nokta ise, filozofların en çok hataya düştüğü alan olarak gördüğü metafizik üzerine gerçekleşti.

Farabi

İslam felsefesinin bir diğer önemli ismi de Farabi’dir. Şöhretten haz etmeyen ancak ortaya koyduğu görüşleriyle yaşadığı dönemde dahi şöhret olmaktan kaçamamıştır. İslam felsefesini metot, terminoloji ve problemler açısından temellendirdi. Yaşadığı dönemde ilimlerin tasnifini yapmış ve her ilmin tanımını, teorik ve pratik açıdan değerini belirtmiştir. İlimleri başlıklar altında sınıflandıran filozof, dil, mantık, matematik, fizik ve metafizik gibi konularda fikirler ortaya koydu. Nitekim Farabi’nin din felsefesi alanındaki görüşlerine göre; insan aklının ulaşabildiği en genel kavram varlık, en kutsal kavram ise Allah’tır. ‘Farabi, “filozofun yapması gereken şey kendi gücü ölçüsünde Allah’a benzemektir’’ diyerek fikren aydınlanmanın Allah’ın varlığının evrensel bilgisine sahip olunmasıyla olacağını belirtiyordu. Aristocu gelenekten gelen ve mütevazı bir kişiliğe sahip olan Farabi’ye ’Sen mi daha bilginsin, Aristo mu?’’ diye sorulunca ‘’Eğer Aristo’ya yetişseydim onun en seçkin talebelerinden olurdum” diye cevap vermiştir.

Biruni

Biruni de İslam tarihinin çok yönlü düşünürleri arasında yer alan şahsiyetlerdendir. Matematik, tıp, coğrafya, tarih, fizik, astronomi ve dinler başta olmak üzere çok sayıda alanda eser vermiştir.  İslam ve dünya tarihinin en tanınmış ilim insanlarındandır. Nitekim onun bu üretkenliğine karşı Sarton onun yaşadığı döneme “Biruni asrı” demekte tereddüt etmemiştir. Farklı alanlarda çok sayıda eseri olan Biruni’nin en başarılı olduğu alan ise astronomidir. Felsefe ile de uğraşan Biruni’nin bu alanda yazmış olduğu eserlerinin hiçbirisi günümüze ulaşamamıştır. Müslüman filozoflar

İbn Sina

İbn Sina ismi her ne kadar tıp bilimiyle özdeşleşmiş olsa da, O, İslam dünyasının en sistemci filozofuydu. İslam felsefesinin kurucusu olarak görülen Kindi’nin kurduğu felsefeyi geliştirip kurumsallaştırmıştır. İbn Sina bu yönüyle oldukça büyük bir öneme sahiptir. Batı’da Avicenna olarak bilinip “filozofların prensi” olarak nitelendirilmektedir.  İbn Sina’nın aynı zamanda felsefe tarihçisi, tabip ve ilim tarihçisi olması onu değerli kılan unsurlardır. Ayrıca, İslam bilim ve düşünce tarihinde ilk defa felsefe ve ilimlerin ansiklopedisini vücuda getirdiği gibi aynı zamanda nesir, nazım ve hikâye tarzında felsefi eserler kaleme alan sanatkâr bir filozoftur. Bilimler sınıflamasına göre yazdığı büyük, orta ve küçük hacimli bütün eserlerinde İbn Sina salt akılla başladığı felsefeyi nübüvvetle taçlandırır. Ayrıca bütün felsefi içerikli eserlerinde dinin birey ve toplumun mutluluğu için gerekliliği görüşünü savunmuştur. Müslüman filozoflar

İbn Tufeyl

Endülüslü ünlü İslam filozofu ve hekim İbn Tufeyl, Latin dünyasında Ebu Bekir künyesinden dolayı Albubacer olarak tanınır. İbn Tufeyl’in felsefeye dair olgun düşünceleri, felsefeye büyük ilgi duyan Muvahhidi Halifesi Ebu Ya’küb Yusuf b. Abdülmü’min’in sarayında başhekim olduktan sonra gelişmiştir. İbn Tufeyl her ne kadar hekimliğiyle bilinse de, ilmi kişiliğinin en önemli unsuru filozofluğudur. Eldeki tek felsefi eseri olan Hay b. Yazkan’dan anlaşıldığı kadarıyla İbn Tufeyl’in felsefe tasavvuru, meşriki hikmet kavramı etrafında şekillenmiştir. İlk önce İbn Sina tarafından kullanılan bu ifade düşünürün fikri yolculuğunun bir aşamasında kendi felsefesine, dolayısıyla bağlı bulunduğu felsefe geleneğine verdiği addan ibarettir.  Müslüman filozoflar

İbn Rüşd

Kindi’den beri süregelen İslam felsefesinin önemli bir kolu olan Meşşai Okulu’nun son temsilcisi olan İbn Rüşd, Endülüs geleneğinden gelen önemli İslam alimlerindendir. Hekim, felsefeci, matematikçi ve fıkıhçı kimliğiyle yaşadığı dönemde adını duyurmuştur. Doğu İslam dünyasından daha çok Batı dünyasında adından söz ettirmiştir. Asırlarca etkisi süren bir âlim olan İbn Rüşd,  Aristo’nun felsefi doktrinine sadık kalmıştır. Batı dünyasında ‘Averroes’ adıyla ünlenmiştir. Çok sayıda eseri Latinceye çevrilen İbn Rüşd, felsefe ile din arasında uzlaşı sağlamaya çalışmıştır. Ona göre felsefe, varlıklar hakkında düşünerek, bu varlıkların bir yaratıcının varlığına delil olduğunu araştırmaktadır. Müslüman filozoflar

İbn Haldun

Tarihçi, filozof, sosyolog ve siyasetçi kimlikleriyle tanınan, İslam düşünce tarihinin en önemli alimlerinden İbn Haldun yaşadığı dönemde tanınan bir kişi değildi. Özellikle 18. yüzyıldan itibaren Mukaddime adlı eseriyle, Doğu’da ve Batı’da araştırmacıların ilgi odağı haline geldi. Bilhassa Batı akademilerinde hakkında önemli araştırmalar yapılmıştır. Nitekim çeşitli vasıflarıyla birlikte önemli bir çöküş dönemi teorisyeni olan Haldun’un devlet, siyaset ve toplumların yapılarına dair görüşleri Osmanlı gerileme dönemi aydınları üzerinde etkili oldu. Onun düşünce merkezini ilk defa kendinin temellendirdiği “umran” ilmi oluşturur. Haldun’a göre her şey ve her oluş bir amaca yöneliktir. İnsan varlık şartları açısından toplumsallığa, toplumsallık asabiyete, asabiyet de mülke mâtuf olarak var olur. Ayrıca insanın toplumsal bir varlık oluşu İbn Haldun’un düşüncesinin hareket noktasını teşkil eder.