Kurtuluş Savaşı’nın önemli isimlerinden Kazım Karabekir’in, tarihin bazı karanlık noktalarını da aydınlatacak günlükleri ilk kez yayınlanıyor.

Kurtuluş Savaşı’nın ‘kilit’ komutanlarından Kazım Karabekir’in günlükleri ilk kez yayınlanıyor. Önemi büyük günlükler 5 Kasım’da iki cilt halinde, Yapı Kredi Yayınları’nın 3 bininci kitabı olarak çıkacak. Kitabı yayına hazırlayan Yücel Demirel, günlüklerin 1906-1948 tarihleri arasını, daha önce yayınladıkları İsmet İnönü’nün ve Fevzi Çakmak’ın günlüklerinden daha detaylı biçimde anlattığını söylüyor; ‘Sıradan okuru ne kadar ilgilendirir bilemem ama tarihçiler için karanlıkta kalan bazı noktaların açıklık kazanabileceğini söyleyebilirim. Günlükleri ham haliyle yayınlıyoruz, okuyucuyu ya da tarihçileri yönlendirmek gibi bir niyet elbette yok.’

Tarihin epey yoğun ve maceralı aktığı bir dönemi, bizzat o tarihi yapanlardan birinin kaleminden yansıtmasının dışında günlüklerin önemini arttıran, duruma heyecan katan başka bir unsur daha var; Karabekir’in yaşamının ‘gizemli’, ‘gölgede kalmış’, üstü kapatılmış anlar içermesi ve çeşitli spekülasyonlara konu edilmesi.

Balkan Savaşları’nda, Çanakkale’de önemli başarılar kazanmış, büyük bir toprak parçasını Rusya’dan geri alarak doğu sınırlarının çizilmesinde birinci derecede etkili olmuş, Kurtuluş Savaşı’nda kritik bir rol üstlenmiş, Türkiye’nin demokrasiye geçiş denemelerinde ilk partiyi kurmuş isim Karabekir. Hayatına tersliklerin girmesiyse sözü geçen ilk partiyi, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nı kurmasıyla başlamış. Gericilikle, Şeyh Sait ayaklanmasıyla ilişkilendirilen partisi kapatılmış, Atatürk’e düzenlenen İzmir suikastıyla ilişkilendirilen Karabekir, İstiklal Mahkemeleri’nde yargılanıp siyasetten uzaklaştırılmış ve yazdığı kitaplar yasaklanıp yakılmış…

Öyle görünüyor ki şu günlerde bu önemli ismi yeniden keşfedeceğiz. Karabekir için gerçekleşecek başka bir ilki de daha önce Genel Kurmay Başkanı İlker Başbuğ açıklamıştı; 25 Ocak 2010′da Genel Kurmay, Karabekir için ilk kez anma toplantısı düzenleyecek. Bugün Kazım Karabekir Vakfı’nın başında bulunan, ünlü komutanın kızı Timsal Karabekir’e ‘acaba Karabekir’in uzun yıllar sonra tekrar gündeme gelmesini iade-i itibar biçiminde yorumlayabilir miyiz’ diye sorduğumuzda bizi yadırgıyor; ‘neden böyle yorumlansın, itibarını hiç kaybetmedi ki iade edilsin.’

- Kazım Karabekir baba olarak nasıldı?

O 59 yaşındayken ben doğmuşum, ben 7 yaşıma geldiğimde de o vefat etti. Ben ve ablalarımdan önce 6 bin çocuğa babalık yapmış. Doğu cephesinde yetim kalan Türk ve Ermeni çocukları ortada bırakmamış, yurtlarda yetiştirilmesini sağlamış. Çocuk kitapları bile yazmış biridir. Şimdi müze olan bu evde oturduğumuzda bizimle çok yakından ilgilendiğini hatırlıyorum.

- Müze çok ziyaret ediliyor mu?

Turistik bir yer olmadığı için öyle çok gelen olmuyor ama TV’ye, gazeteye röportaj verdiğimde merak edip gelenler çok oluyor. Daha çok öğrenciler… Birkaç yıl önce Erzurumlu biri buradan geçerken uğradı. İçeride gezerken o doğu cephesindeki çocukların babamla birlikte topluca çekildiği fotoğrafa baktı uzun uzun. Sordum ‘niye bakıyorsun’ diye, ‘bu bizim babamızdı’ dedi, kendisini bulamadı fotoğrafta.

- Günlüklerinin yayınlanmasıyla ilgili ne düşünüyorsunuz?

Bunun tarihi önemini zaten biliyorsunuzdur. Eski yazıyla yazıldığı için biz daha önce çevirttirip bakıyorduk biraz ama bizim için de bir ilk olacak tamamını okumak. Heyecanlıyız tabii.

ATATÜRK’ÜN ETRAFINDAKİ KADRO DEĞİŞİNCE…

- Atatürk’le arasının açılmasına neden olan olaylar, kahramanlıklarının önüne geçiyor bazen…

Atatürk’e kurtuluşun Anadolu’da yattığını söyleyen kişi Karabekir. Daha savaş başlamadan önce, Şişli’deki evinde onu ziyaret edip söylemiş bunu. Atatürk Erzurum’a geldiğinde de, İstanbul hükümeti onu görevden almasına, artık sivil biri olmasına rağmen Karabekir ‘emrinizdeyim paşam’ demiş. Fakat Kurtuluş Savaşı sırasında Atatürk’ün etrafında olanlarla, bağımsızlık kazanıldıktan sonraki kadro aynı değil. Yaşanan kötü olayları buna bağlıyorum. Yoksa Karabekir’in Atatürk’e suikastta rolü olduğunu düşünmek, partisinin gerici olduğunu söylemek akıl alır bir durum değil.

- Atatürk’ün kadrosu nasıl bir değişim geçirmiş?

Kurtuluş Savaşı için Anadolu’da Mustafa Kemal’i destekleyen dört isim var; Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay ve Refet Bele. Ama Cumhuriyet kurulunca, Mustafa Kemal Atatürk olunca bu kadro değişiyor. Karabekir’in kurduğu Terakkiperver Fırkası’na katılıyor bu paşalar. Şimdi bu fırkanın Atatürk’ün izni dışında kurulduğunu söylemek imkansız. Ama fırka güçlenince kapatmanın yolu aranıyor. Partiyi Şeyh Sait İsyanı’ndan sorumlu tutmak, Karabekir’i İzmir suikastıyla ilişkilendirmek onu siyasetten uzaklaştırmak için yapılıyor. ‘Partinin tüzüğünde fırka dine saygılıdır yazıyormuş’ diyenler var, dine saygılı olmak gericilik değildir ki, bu bir bahane yalnızca.

İNÖNÜ BABAMI KURTARMAK İSTEMİŞ AMA ENGELLEMİŞLER

- İsmet İnönü’yle arası nasıldı?

Onunla ilgili de çok şey söyleniyor ama İnönü’yle arası iyiydi. Kuleli Lisesi’nden beri arkadaşlardı, Harbiye’de aralarına Atatürk de katıldı. İsmet İnönü ablama şöyle anlatmış; ‘baban İstiklal mahkemelerinde yargılanırken ben araya girip engellemek istedim ama bana çok uğraşma sen de aralarına katılırsın dediler, bunu baban biliyor, annene de anlatmak istedim ama sana söyleyeyim rahat öleyim.’ Babam İstiklal Mahkemeleri’nde aklandıktan sonra siyasetten uzaklaştırılıyor ama daha sonra kendisini siyaset yapmaya meclise davet eden kişi de yine İnönü.

Kaynak: AKŞAM

İlgili Yazılar

• İşte Osmanlı’daki zehir hükümranlığı… (0)
• Fatih’in darbecilere verdiği ceza (0)

Ancak Batı’da da başka şeyler olmaya başlamıştı, bir kırılma yaşanıyordu. Hayat ve zaman bir ‘çatışma’ üzerinden akıyor, arkasından Batı’nın ilerlemesine tanık olunuyordu. Orta Çağ’ın ve mabetlerin büyüsünden sıyrılan Batı, daha çok görünür olana ayarlı aklın iktidarına geçmişti. Tam da bu demlerde Doğu’nun yurdu olan Osmanlı’ya varan Batılı seyyahların yolculuk notları, harem ve kadın etrafında epey sorunlu bir algıyı geliştiriyordu. ‘Gizemli Osmanlı haremi’nde fettan, miskin, teslimiyetçi ve cazibeli kadınlar miti dolaşıma sokuluyordu.

Bu seyyahların çoğu erkekti. Orta Çağ’dan sıyrılmışlığın kibrini taşısalar da, Hıristiyan ve ilerleyen Batı’nın çocukları olarak Müslüman ve Doğulu Osmanlı kadınını okuyorlardı. Düşen Osmanlı, ‘ileri gözler’in okuma nesnesi oluyordu. Fakat kadını (dolayısıyla haremi) ‘örtü’nün altında görünemez olurken, her bir şeyi görür duruma çıkıyordu. Zira Osmanlı haremi ve haremdeki kadınlar, yabancı erkeklere bütünüyle kapalıydı. Bu, görünen ama göremeyen Batılı seyyahların muhayyilelerini kışkırtıyordu. Zihinleri de, o dönemde Batı’da rağbet görmeye başlayan 1001 Gece Masalları’ndaki Doğulu kadın halleriyle doluydu. Böylelikle çok sonra zihinlere kazınıp dolaşıma girecek Osmanlı harem hayatı ve kadın miti şekilleniyordu: “Osmanlı sultanlarının haremi; fettan, miskin, her şeyleriyle erkeklerinin malı cazibeli kadınların yuvasıydı.”

Batılı seyyahların yanlış tasviri

Hareme giremeyen gözlerin göremedikleri kadına dair çizdikleri bu resmin yanlışlığı, sonraki yüzyılda Osmanlı yurduna gelecek Batılı kadın seyyahların gözlemleriyle tespit edilir. Osmanlı coğrafyasında uzun süre yaşamış Lady Montague, Julia Pardoe ve Lucy Garnett gibi Batılı kadın seyyahlar, Batılı erkek seyyahların yanlış bir harem ve Osmanlı kadını resmi çizdiklerini müşahede ederler. Ancak yine de ilk çizilen yanlış resim zihinlerde yer alır. Hem Batı’da, hem de Batı etkisine girmiş yurtlarda bu olur. Ve hâlâ bu böyledir. Böyledir ki, Amerika’da doğmuş, Ohio Üniversitesi’nde İngiliz Dili ve Edebiyatı’nda okurken tanıştığı bir Türk ile evlenip Müslüman ve Türkiye vatandaşı olan Aslı Sancar, iyi bir sunumla hazırlanmış harem kitabında karşılaştığı bu yanlış resim sebebiyle Osmanlı’da haremi ve Osmanlı kadınını çalışmayı düşünmüştür. Kendisi gibi Batılı olan seyyahların yanlış resmini düzeltmek üzere okumalara başlayan Aslı Sancar, vardığı sonuçları, Ottoman Woman: Myth and Reality ismiyle kitaplaştırır. Düşünce şudur: Yanlış resim, daha çok Batı’da dolaşımdadır, kitap da ilk önce Batı’da yayımlanmalıdır. Geçtiğimiz yıl İngilizce yayımlanan kitap, Amerika’da 1800 kitabın yarıştığı yarışmada birinciliğe oturur ve Benjamin Franklin Ödülü’nün sahibi olur.

Bu kitap geçtiğimiz aylarda Hanife Öz çevirisiyle, Osmanlı Kadını: Efsane ve Gerçekler ismiyle Kaynak Yayınları arasında çıktı. Kitap altı bölümden oluşuyor: “Batılıların Gözüyle Osmanlı Kadını” başlıklı birinci bölümde, Batılı erkek seyyahlar tarafından çizilen yanlış Osmanlı haremi ve kadını resmini düzelten Batılı kadın seyyahların notlarına yer veriliyor. Burada Osmanlı kadınının dış görünüşü, hal ve tavrındaki incelik, temizliği, dindarlığı, misafirperverlik ve cömertliği, tevazu ve namusu, özgürlüğü, tabiat sevgisi ve toplumsal konumu işleniyor. “Evlerinin Hareminde Osmanlı Kadınları” başlıkları ikinci bölümde haremin ‘kutsal alan’ oluşu anlatıldıktan sonra haremde yaşama mekânları, kayınvalidenin rolü, kadınların sosyal rolleri, ev hanımlarının rolü, anne ve çocukların rolü, sosyal aktiviteler, düğünler, doğum, gezintiler, mübarek gün ve geceler anlatılıyor. Üçüncü bölümde, Osmanlı’da ve saray haremindeki cariyelerin durumuna bakılıyor. “Saray Haremindeki Osmanlı Kadınları” konusu kitabın dördüncü bölümü. Burada sultanların anneleri ve saray hareminin başı olan Valide Sultan’ın konumu, padişah eşleri ve cariyeleri, Hürrem Sultan, prensesler, sultanın sütannesi, saraydaki idari çalışanlar ve hizmetçiler işleniyor. “Mahkeme Kayıtlarında Osmanlı Kadınları” başlıklı beşinci bölüm ise kitabın ezber bozan bölümü. Hiç şüphesiz, toplumların durumu en çok toplumsal sözleşmenin ifadesi olan kanunların tatbikinde görünür. Bu bölümde Osmanlı hukuk sistemindeki kadın haklarını, mesela 17 ve 18. asırlarda kadınların erkeklere karşı açtıkları davaların % 77’sinin kadınlar tarafından kazanıldığını görüyoruz. Kadının evliliği, evlilik sözleşmesi, mehir, nafaka, boşanma/yeniden evlenme, çok eşlilik, kadın dövme, çocuk velayeti, miras ve mülkiyet hakları bölümün ara başlıkları oluyor. Kitabın, “Metafizik Aynada Osmanlı Kadını” başlıklı altıncı ve son bölümünde, Osmanlı kadınının konumunun ontolojisine işaret ediliyor. Yazar, ‘Osmanlı kadını haremi neden bu kadar benimsedi, nasıl bir dünya bakışı vardı ki bunu kabul edebildi?’ sorusunun cevabını, Osmanlı kadınının dindarlığında görüyor.

Durum ilginçtir. Batılı seyyahlar tarafından çizilen yanlış Osmanlı haremi ve kadını resmi çok sonra yine Batılı bir kadın yazar tarafından tashih ediliyor. Osmanlı Kadını: Efsane ve Gerçekler kitabı, çizeni de tashih edeni de Batılı olan bir resmin etrafında dönüyor.

Zaman

İlgili Yazılar

• Osmanlılar ile Amerikalıların 41 farkı (0)

Osmanlı’ya dönüş yazara göre Osmanlı’nın tekrar var edilmesi gibi zamanın dışına çıkmayı teklif eden bir çağrı değil; Osmanlı’nın miras bıraktığı ruhla onun yarıda bıraktığı ve ondan üzerimize borç kalan misyonu günümüz şartlarında devam ettirmeyi kastediyor.

Mustafa Armağan

Geri Gel Ey Osmanlı!

280 sayfa

Ufuk Kitap, 0212 232 17 51

İlgili Yazılar

• Mason olan Osmanlı padişahı kimdi? (0)
• ‘Osmanlı gitti Müslümanlar yetim kaldı’ (0)